Doanh Nghiệp Việt Không Thể Chỉ Sống Trong “Ao Nhà”

Nguồn tham khảo và cảm hứng nội dung: Shark Phú Blog

Tại Diễn đàn Hội Doanh nghiệp trẻ Việt Nam ngày 15/5, ông Nguyễn Xuân Phú – Chủ tịch HĐQT Sunhouse – đã chia sẻ một góc nhìn khiến nhiều doanh nhân phải suy nghĩ lại về con đường phát triển của doanh nghiệp Việt: nếu chỉ quanh quẩn trong thị trường nội địa, sớm muộn doanh nghiệp cũng sẽ chạm trần tăng trưởng.

Điều đặc biệt là người nói điều đó lại chính là một doanh nhân từng có rất nhiều cơ hội bước vào lĩnh vực bất động sản – nơi tạo ra khối tài sản khổng lồ cho không ít người trong hơn một thập kỷ qua. Nhưng thay vì chọn con đường “giàu nhanh”, ông lại đi vào sản xuất, chấp nhận cạnh tranh trực diện với các nhà máy Trung Quốc, chịu lỗ nhiều năm và liên tục cải tổ để tồn tại.

Ông chia sẻ thẳng thắn:

“Nhà thì bỏ không, trong khi rất nhiều người không có nhà ở. Tiền thì có lãi thật, nhưng tôi thấy vô nghĩa nếu không tạo ra giá trị.”

Đó không còn đơn thuần là một lựa chọn kinh doanh, mà là tư duy xây dựng giá trị thật – điều đang trở thành bài toán sống còn với doanh nghiệp Việt trong giai đoạn mới.

Thị trường nội địa đang dần trở nên quá nhỏ

Theo Shark Phú, nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay đã bắt đầu đối mặt với “trần tăng trưởng nội địa”. Sau khi đạt đến một quy mô nhất định, doanh số gần như đi ngang dù thương hiệu vẫn mạnh.

Ngay cả những doanh nghiệp đầu ngành cũng không còn duy trì tốc độ tăng trưởng bùng nổ như giai đoạn trước. Sunhouse từ năm 2020 đến nay chỉ tăng khoảng 5-7%/năm ở thị trường nội địa. Con số này nghe có vẻ ổn định, nhưng nếu đặt trong bối cảnh cạnh tranh khu vực, nó đồng nghĩa với việc doanh nghiệp đang chậm lại tương đối so với Indonesia, Thái Lan hay Philippines.

Việt Nam có gần 100 triệu dân, nhưng sức mua vẫn còn hạn chế nếu so với các thị trường lớn hơn trong khu vực. Tầng lớp trung lưu tăng nhanh, tuy nhiên quy mô tiêu dùng chưa đủ lớn để nuôi tham vọng tăng trưởng dài hạn của các doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn.

Trong khi đó, các tập đoàn quốc tế luôn vận hành trên thị trường toàn cầu. Họ phân bổ chi phí nghiên cứu, marketing, logistics và công nghệ trên quy mô hàng trăm triệu khách hàng. Đây là lợi thế mà doanh nghiệp chỉ hoạt động trong nước rất khó theo kịp.

Chính vì vậy, “Go Global” không còn là khẩu hiệu mang tính truyền thông, mà đang trở thành chiến lược bắt buộc.

Cơ hội lịch sử từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Sau đại dịch COVID-19, chiến tranh thương mại Mỹ – Trung và hàng loạt biến động địa chính trị, nhiều tập đoàn quốc tế bắt đầu đẩy mạnh chiến lược “China + 1” – tức giảm phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách mở thêm các trung tâm sản xuất mới tại Đông Nam Á.

Việt Nam đang là một trong những quốc gia hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng này.

Apple, Samsung, Intel, LG cùng nhiều tập đoàn toàn cầu liên tục mở rộng hoạt động sản xuất tại Việt Nam. Dòng vốn FDI tăng mạnh, chuỗi cung ứng công nghiệp phát triển nhanh hơn và các hiệp định thương mại như EVFTA, CPTPP hay RCEP cũng mở ra cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp Việt tiếp cận thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, theo Shark Phú, cơ hội này không kéo dài mãi mãi.

“Nó chỉ diễn ra khoảng thêm 2 năm nữa thôi.”

Khi các chuỗi cung ứng toàn cầu ổn định trở lại và những vị trí quan trọng đã được lấp đầy, doanh nghiệp đi sau sẽ rất khó chen chân.

Đó là lý do ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt bắt đầu nhận ra rằng:
muốn tăng trưởng dài hạn, họ buộc phải bước ra khỏi thị trường nội địa.

Cú sốc mang tên “lò chiên không dầu”

Shark Phú kể lại rằng năm 2018, khi Mỹ áp thuế lên hàng hóa Trung Quốc, Sunhouse nhanh chóng nhận được cơ hội hợp tác sản xuất cho một tập đoàn gia dụng lớn tại Mỹ.

Nhưng ngay khi bước vào sân chơi toàn cầu, doanh nghiệp lập tức đối mặt với áp lực cực lớn về giá.

“Năm 2021 chúng tôi bán một chiếc lò chiên không dầu giá 59 USD mà vẫn lỗ.”

Điều đáng nói là giá bán liên tục giảm rất nhanh:

từ 59 USD,
xuống 52 USD,
rồi 45 USD,
sau đó còn khoảng 37 USD,

trong khi:

giá nhựa tăng,
logistics tăng,
chi phí nhân công tăng,
lãi vay tăng.

Đối thủ Trung Quốc gần như luôn giảm giá nhanh hơn.

Sunhouse bán 59 USD
Đối thủ bán 49 USD
Sunhouse giảm còn 52 USD
Đối thủ tiếp tục hạ xuống 46 USD

Đó là vòng xoáy cạnh tranh mà rất nhiều doanh nghiệp Việt đang đối mặt khi bước ra thị trường quốc tế.

Theo các báo cáo ngành gia dụng toàn cầu, Trung Quốc hiện vẫn kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng linh kiện điện tử, motor và thiết bị gia dụng quy mô lớn. Điều này giúp họ có lợi thế cực mạnh về giá thành và tốc độ sản xuất.

Điều đáng sợ nhất không nằm ở giá bán

Theo Shark Phú, điều khiến ông lo nhất không chỉ là giá rẻ, mà là việc đối thủ gần như nắm toàn bộ dữ liệu thị trường.

“Họ biết mình bán cho ai, giá bao nhiêu, model gì. Gần như dữ liệu bị lộ hết.”

Khi nắm được dữ liệu chuỗi cung ứng và hành vi thị trường, doanh nghiệp có thể:

phản ứng giá nhanh hơn,
tối ưu sản xuất tốt hơn,
giảm tồn kho,
và kiểm soát lợi nhuận hiệu quả hơn.

Đây là khoảng cách mà rất nhiều doanh nghiệp Việt vẫn chưa thực sự chú ý khi tham gia sân chơi toàn cầu.

Bước ngoặt lớn: Không đối đầu nữa, mà hợp tác

Sau nhiều năm cạnh tranh trực diện và liên tục bị ép giá, Shark Phú đưa ra quyết định khiến nhiều người bất ngờ: thay vì tiếp tục “đấu” với doanh nghiệp Trung Quốc, Sunhouse chọn ngồi lại hợp tác.

Hai bên cùng mở toàn bộ cấu trúc chi phí, chuỗi cung ứng và thế mạnh sản xuất.

Linh kiện điện tử, motor: lấy từ Trung Quốc vì rẻ hơn
Vỏ nhựa và gia công: làm tại Việt Nam
Lắp ráp hoàn thiện: tận dụng lao động tay nghề cao trong nước
Thiết kế và R&D: Sunhouse giữ quyền kiểm soát

Đây chính là mô hình “coopetition” – vừa cạnh tranh vừa hợp tác – đang được rất nhiều tập đoàn toàn cầu áp dụng.

Kết quả mang lại vượt xa kỳ vọng. Sau nhiều năm doanh thu nhà máy chỉ quanh mức vài trăm tỷ đồng, quy mô đã tăng lên khoảng 2.500 tỷ đồng/năm.

Quan trọng hơn, Sunhouse không chỉ học được cách tối ưu chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn cải thiện mạnh năng suất sản xuất.

Từ 600 lên 1.700 sản phẩm/ngày: Bài học lớn nhất không nằm ở máy móc

Một chi tiết rất đáng chú ý được Shark Phú chia sẻ là năng suất dây chuyền sản xuất.

Thời điểm đầu:

Dây chuyền Trung Quốc: 1.200 sản phẩm/ngày
Sunhouse: khoảng 600 sản phẩm/ngày

Khoảng cách không đến từ công nghệ, mà đến từ:

quy trình vận hành,
văn hóa quản trị,
khả năng tối ưu,
và tính kỷ luật trong sản xuất.

Sau 5 năm cải tiến liên tục, Sunhouse nâng công suất lên khoảng 1.700 sản phẩm/ngày – vượt cả đối thủ.

Điều này cho thấy lợi thế chi phí thấp thôi chưa đủ. Muốn đi xa, doanh nghiệp Việt phải học cách vận hành theo chuẩn quốc tế.

Năng suất lao động Việt Nam đang tăng rất nhanh, nhưng khoảng cách vẫn còn lớn

Theo nhiều báo cáo sản xuất tại châu Á, năng suất lao động của Việt Nam đang cải thiện khá nhanh trong vài năm gần đây nhờ:

tự động hóa,
đào tạo nhân lực,
và sự tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, khoảng cách với các trung tâm sản xuất lớn trong khu vực vẫn còn đáng kể. Một số thống kê từ JTM Asia cho thấy năng suất lao động của Việt Nam hiện mới tương đương khoảng 20-30% so với Thái Lan và Malaysia trong nhiều ngành công nghiệp chế tạo.

Dù vậy, Việt Nam lại có một số lợi thế cạnh tranh rất đáng chú ý:

chi phí lao động khoảng 2,5–3 USD/giờ,
thấp hơn đáng kể so với Trung Quốc,
chi phí điện công nghiệp thuộc nhóm cạnh tranh nhất khu vực,
và tốc độ tăng năng suất lao động thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á, khoảng 6-8% mỗi năm.

Điều này lý giải vì sao ngày càng nhiều tập đoàn quốc tế tiếp tục mở rộng sản xuất tại Việt Nam thay vì chỉ xem đây là một thị trường tiêu thụ.

Trong mắt nhiều doanh nghiệp toàn cầu, Việt Nam không còn đơn thuần là nơi có lao động giá rẻ, mà đang dần trở thành một mắt xích sản xuất quan trọng trong chuỗi cung ứng mới của châu Á.

Dyson: Không cạnh tranh bằng giá, mà bằng khác biệt

Một trong những ví dụ điển hình nhất cho chiến lược thoát khỏi cạnh tranh giá là Dyson.

Trong khi phần lớn thị trường điện gia dụng lao vào cuộc đua giảm giá với các nhà máy Trung Quốc, Dyson lại đi theo hướng hoàn toàn khác: tập trung vào công nghệ, thiết kế và trải nghiệm người dùng.

Máy hút bụi Dyson có giá cao gấp nhiều lần sản phẩm phổ thông, nhưng vẫn duy trì doanh số mạnh trên toàn cầu. Điều giúp hãng giữ biên lợi nhuận không nằm ở chi phí thấp, mà ở việc tạo ra sản phẩm đủ khác biệt để khách hàng chấp nhận trả giá cao hơn.

Đây cũng là bài toán mà nhiều doanh nghiệp Việt sẽ phải đối mặt trong vài năm tới. Nếu chỉ cạnh tranh bằng giá rẻ, rất khó để thắng các nhà máy có quy mô khổng lồ từ Trung Quốc. Nhưng nếu xây dựng được thương hiệu, công nghệ hoặc hệ sinh thái riêng, doanh nghiệp sẽ có cơ hội bước sang một vị thế khác.

Samsung: Đi lên từ học hỏi rồi mới vượt lên

Samsung hiện là một trong những tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới, nhưng ở giai đoạn đầu, doanh nghiệp này từng bị xem là “người đi sau” của Nhật Bản và Mỹ.

Họ bắt đầu bằng việc học công nghệ, cải thiện quy trình sản xuất và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Sau đó mới từng bước đầu tư mạnh vào R&D để tạo ra công nghệ riêng.

Điều đáng chú ý là Samsung không cố “tự tôn” quá sớm. Họ chấp nhận học, chấp nhận làm đối tác, chấp nhận đi sau trong nhiều năm trước khi đủ sức cạnh tranh ở vị trí dẫn đầu.

Đây cũng là điều Shark Phú nhấn mạnh khi nói về hành trình hợp tác với doanh nghiệp Trung Quốc: muốn đi nhanh hơn, đôi khi phải học cách tham gia vào hệ sinh thái toàn cầu thay vì chỉ cố đứng một mình.

Xiaomi: Không cần sở hữu tất cả nhà máy

Một ví dụ khác là Xiaomi.

Thay vì tự xây toàn bộ hệ thống sản xuất như các tập đoàn truyền thống, Xiaomi tập trung vào thiết kế sản phẩm, phần mềm và trải nghiệm người dùng, còn sản xuất được giao cho các đối tác tối ưu nhất.

Mô hình này giúp Xiaomi mở rộng rất nhanh với chi phí thấp hơn nhiều đối thủ.

Đây cũng là xu hướng ngày càng phổ biến trong nền kinh tế toàn cầu: doanh nghiệp không cần phải sở hữu mọi thứ, mà cần kiểm soát được phần giá trị quan trọng nhất trong chuỗi kinh doanh.

Vinamilk: Một trong số ít doanh nghiệp Việt đi được ra ngoài

Trong nhóm doanh nghiệp Việt Nam, Vinamilk là ví dụ hiếm hoi vẫn duy trì được tăng trưởng nhờ mở rộng quốc tế.

Doanh nghiệp này liên tục đầu tư vào tiêu chuẩn sản xuất, trang trại công nghệ cao và thị trường xuất khẩu. Sản phẩm của Vinamilk hiện đã xuất hiện tại nhiều quốc gia ở Trung Đông, châu Á và các thị trường có yêu cầu chất lượng cao.

Dù tốc độ tăng trưởng không còn bùng nổ như giai đoạn trước, việc mở rộng ra quốc tế giúp Vinamilk duy trì quy mô và giảm phụ thuộc vào thị trường nội địa.

Đây cũng là minh chứng rằng doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể đi toàn cầu nếu đủ kiên trì và có chiến lược dài hạn.

2–5 năm tới có thể quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt trong nhiều thập kỷ

Theo Shark Phú, giai đoạn hiện tại là khoảng thời gian đặc biệt hiếm có.

Thế giới đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng. Các tập đoàn quốc tế đang tìm đối tác mới. Dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển mạnh.

Nhưng cơ hội này không mở mãi mãi.

Khi:

chuỗi cung ứng ổn định lại,
các đối tác chiến lược đã được lựa chọn,
và thị phần được lấp đầy,

doanh nghiệp đi sau sẽ rất khó chen chân.

Điều đó có nghĩa:
2–5 năm tới có thể sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt trong 10–20 năm tiếp theo.

Go Global không chỉ là xuất khẩu

Rất nhiều người nghĩ rằng “Go Global” đơn giản là bán hàng ra nước ngoài.

Nhưng thực tế, doanh nghiệp toàn cầu cần nhiều hơn thế:

cấu trúc công ty quốc tế,
pháp lý quốc tế,
hệ thống tài chính quốc tế,
khả năng sở hữu cổ phần đa quốc gia,
và nền tảng vận hành xuyên biên giới.

Đó cũng là lý do ngày càng nhiều doanh nhân Việt bắt đầu quan tâm tới các trung tâm kinh doanh quốc tế như Síp.

Vì sao ngày càng nhiều doanh nhân Việt quan tâm đến Síp?

Trong làn sóng “Go Global”, Síp đang trở thành một lựa chọn được nhiều nhà đầu tư và doanh nhân quốc tế quan tâm, đặc biệt với các doanh nghiệp muốn mở rộng sang châu Âu và Trung Đông.

Là thành viên Liên minh châu Âu, Síp sở hữu vị trí chiến lược giữa châu Âu – Trung Đông – châu Phi, đồng thời có hệ thống pháp lý theo chuẩn Anh quốc và môi trường kinh doanh quốc tế rất phát triển.

Nhiều doanh nhân lựa chọn sở hữu bất động sản tại Síp không chỉ để đầu tư, mà còn để xây dựng nền tảng toàn cầu cho gia đình và doanh nghiệp:

sở hữu nhà ở tại Địa Trung Hải,
xin thẻ thường trú nhân cho cả gia đình,
tiếp cận môi trường giáo dục quốc tế bằng tiếng Anh,
mở công ty châu Âu với mức thuế doanh nghiệp cạnh tranh,
thuế cổ tức 0% trong nhiều cấu trúc phù hợp,
thuận lợi mở rộng kinh doanh sang EU, Mỹ và Trung Đông.

Đặc biệt, doanh nghiệp thành lập tại Síp có thể hoạt động như một trung tâm holding quốc tế, nắm giữ cổ phần tại nhiều quốc gia khác nhau, bao gồm cả Việt Nam.

Với nhiều doanh nhân, đây không còn đơn thuần là câu chuyện “mua nhà định cư”, mà là bước chuẩn bị cho một giai đoạn phát triển mới: doanh nghiệp Việt vận hành theo mô hình toàn cầu, tiếp cận khách hàng toàn cầu và sở hữu tài sản toàn cầu.

Nếu bạn đang quan tâm đến bất động sản hay thẻ thường trú nhân Síp, Tri Tin Cyprus có thể là một trong những đơn vị đồng hành phù hợp.

Hotline: 090 161 9119

Và có lẽ đó cũng chính là tinh thần lớn nhất trong câu chuyện mà Shark Phú muốn gửi gắm:

Trong một thế giới đang thay đổi rất nhanh, doanh nghiệp Việt không thể chỉ đứng yên trong thị trường nội địa. Muốn tăng trưởng dài hạn, sớm hay muộn cũng phải bước ra thế giới.