Washington, D.C. – Một dự luật quan trọng với tên gọi “Đạo luật Cửa ngõ Đông Địa Trung Hải” (Eastern Mediterranean Gateway Act) đã chính thức được trình lên Quốc hội Hoa Kỳ, đánh dấu một bước tiến lớn trong chính sách đối ngoại nhằm mở rộng ảnh hưởng của Hoa Kỳ tại khu vực Đông Địa Trung Hải – nơi đang dần trở thành tâm điểm địa chính trị toàn cầu.
Dự luật này do Hạ nghị sĩ Brad Schneider (Đảng Dân chủ, Illinois) đề xuất, với sự đồng bảo trợ từ bốn nghị sĩ gốc Hy Lạp nổi bật: Gus Bilirakis (Đảng Cộng hòa, Florida), Nicole Malliotakis (Đảng Cộng hòa, New York), Dina Titus (Đảng Dân chủ, Nevada), và Chris Pappas (Đảng Dân chủ, New Hampshire). Sự liên kết lưỡng đảng này cho thấy tầm quan trọng chiến lược của Síp trong chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ.
Đông Địa Trung Hải – “mắt xích chiến lược” mới của thế giới
Theo ông Schneider, dự luật sẽ góp phần “nâng tầm vai trò của Đông Địa Trung Hải như một nút giao chiến lược kết nối ba khu vực trọng yếu là Ấn Độ, Trung Đông và châu Âu”. Trong bối cảnh khu vực này đang trỗi dậy như một trung tâm năng lượng và cơ sở hạ tầng quan trọng, vai trò của Síp – với vị trí địa lý độc đáo, liền kề các tuyến hàng hải và năng lượng trọng yếu – càng trở nên nổi bật.
Ông khẳng định, đạo luật này là lời cam kết của Hoa Kỳ trong việc duy trì vai trò lãnh đạo tại khu vực và sẽ “củng cố mối quan hệ đối tác chiến lược với Hy Lạp, Síp, Israel và Ai Cập”, bốn quốc gia đóng vai trò then chốt trong cấu trúc an ninh và năng lượng khu vực.
Tăng cường liên kết với Hành lang kinh tế IMEC
Nghị sĩ Bilirakis đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của Hành lang Kinh tế Ấn Độ – Trung Đông – châu Âu (IMEC), một sáng kiến đầy tham vọng được hình thành trong khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh G20 tại New Delhi vào năm 2023. Dù Cộng hòa Síp chưa phải là bên ký kết chính thức trong biên bản ghi nhớ sáng lập IMEC, nhưng tầm vóc chiến lược của quốc đảo này được đánh giá là “thiết yếu cho sự đa dạng hóa các tuyến đường năng lượng và bảo đảm chuỗi cung ứng toàn cầu”.
IMEC được kỳ vọng sẽ xây dựng một mạng lưới đường sắt, cảng biển và hạ tầng số hiện đại, nối liền Hoa Kỳ, Ấn Độ, Trung Đông và châu Âu – qua đó thúc đẩy thương mại, đầu tư, tăng trưởng kinh tế và khả năng chống chịu trước các khủng hoảng chuỗi cung ứng.
Bilirakis nhấn mạnh: “Đây là một phản ứng chiến lược rõ ràng trước sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, đồng thời là minh chứng cho mô hình phát triển minh bạch và bền vững hơn mà Hoa Kỳ và các đồng minh đang theo đuổi.”
Vai trò của Síp trong cấu trúc an ninh khu vực
Một phần không thể thiếu trong dự luật là tăng cường hỗ trợ cho các sáng kiến khu vực đã và đang được triển khai, như đối thoại 3+1 giữa Hy Lạp – Israel – Síp và Hoa Kỳ, cũng như Diễn đàn khí đốt Đông Địa Trung Hải. Những cơ chế này là nền tảng quan trọng cho hợp tác năng lượng, quốc phòng và đối phó với các mối đe dọa khu vực.
Ngoài ra, dự luật cũng đề cập đến trung tâm Cyclops – viết tắt của “Cyprus Center for Land, Open-seas, and Port Security” – tọa lạc tại thành phố Larnaca. Trung tâm này đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo, ứng phó và xử lý các tình huống khẩn cấp liên quan đến an ninh hàng hải và cảng biển. Trước đó, vào tháng trước, một dự luật riêng đã đề xuất tài trợ 5 triệu USD cho việc mua sắm thiết bị mới và 2 triệu USD hỗ trợ thường niên đến năm 2029 cho Cyclops, khẳng định tầm quan trọng chiến lược của cơ sở này.
Chấm dứt lệnh cấm vận vũ khí kéo dài từ năm 1987
Một điểm đột phá đáng chú ý khác trong đạo luật lần này là nỗ lực xóa bỏ vĩnh viễn lệnh cấm vận vũ khí của Hoa Kỳ đối với Cộng hòa Síp, vốn đã tồn tại suốt từ năm 1987. Dự luật sẽ loại bỏ tất cả các điều khoản pháp lý cấm hoặc hạn chế việc chuyển giao các mặt hàng trong danh sách đạn dược Hoa Kỳ (USML) sang Síp, bao gồm việc hủy bỏ yêu cầu gia hạn miễn trừ hàng năm từ tổng thống Hoa Kỳ.
Đây là bước đi có thể giúp Cộng hòa Síp tiếp cận trực tiếp với các công nghệ quốc phòng tiên tiến của Mỹ, từ đó góp phần tăng cường năng lực phòng thủ và vai trò của Síp như một đối tác an ninh đáng tin cậy trong khu vực.
Trong bối cảnh cục diện địa chính trị toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ, việc Hoa Kỳ lựa chọn Síp – một quốc gia nhỏ nhưng sở hữu vị trí chiến lược độc tôn – làm điểm tựa mới cho các sáng kiến khu vực, cho thấy sự điều chỉnh linh hoạt trong chính sách của Washington.
Dự luật “Cửa ngõ Đông Địa Trung Hải” không chỉ củng cố vai trò của Síp trong chiến lược toàn cầu hóa cơ sở hạ tầng và năng lượng, mà còn thể hiện quyết tâm của Hoa Kỳ trong việc thiết lập các hành lang kinh tế thay thế, có thể cạnh tranh trực tiếp với ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc.
Nếu được thông qua, dự luật này sẽ không chỉ mở ra một chương mới cho quan hệ Mỹ – Síp, mà còn tạo ra các cơ hội kinh tế, an ninh và ngoại giao sâu sắc cho toàn bộ khu vực Đông Địa Trung Hải – nơi giao thoa của lợi ích toàn cầu trong thế kỷ 21.