EU chuẩn bị quỹ đầu tư khổng lồ cho ngành hàng hải

Liên minh châu Âu (EU) đang xúc tiến xây dựng một cơ chế tài chính quy mô lớn nhằm huy động cả nguồn vốn công và tư để thúc đẩy quá trình chuyển đổi ngành hàng hải. Mục tiêu là đầu tư vào đội tàu phát thải thấp, cảng biển thông minh, công nghệ số và các giải pháp đổi mới, qua đó củng cố năng lực cạnh tranh của châu Âu trong một lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đối với kinh tế và an ninh.

Đề xuất này được đưa vào Quỹ Cạnh tranh châu Âu (European Competitiveness Fund – ECF), một phần trong ngân sách dài hạn của EU giai đoạn 2028-2034.

Quỹ 234,3 tỷ euro hướng tới nền hàng hải bền vững

Theo đề xuất ban đầu của Ủy ban châu Âu, ECF sẽ có quy mô khoảng 234,3 tỷ euro theo giá hiện hành. Quỹ được kỳ vọng sẽ hợp nhất 14 chương trình tài trợ hiện có thành một cơ chế thống nhất với quy trình đăng ký đơn giản hơn, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Đối với ngành vận tải biển, ECF sẽ ưu tiên đầu tư vào:

• Tàu sử dụng nhiên liệu sạch và không phát thải.
• Cảng biển thông minh và cơ sở hạ tầng hiện đại.
• Nhiên liệu thay thế.
• Hệ thống số hóa và tự động hóa.
• Công nghệ đóng tàu tiên tiến.
• Các dự án nghiên cứu và đổi mới hàng hải.

Đây được xem là một trong những công cụ tài chính quan trọng nhất nhằm hỗ trợ quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số của ngành vận tải biển châu Âu trong những năm tới.

EU muốn giữ vững lợi thế trước cạnh tranh toàn cầu

Việc thành lập ECF diễn ra trong bối cảnh châu Âu đang đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các nền kinh tế khác, đồng thời phải giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài và đẩy nhanh mục tiêu trung hòa carbon.

Ngày 16/6, Hội đồng Liên minh châu Âu đã thông qua lập trường đàm phán ban đầu đối với ECF, mở đường cho quá trình xây dựng một trong những quỹ đầu tư chiến lược lớn nhất của EU. Tuy nhiên, quy mô cuối cùng của quỹ vẫn sẽ được quyết định trong các cuộc đàm phán về ngân sách đa niên 2028-2034.

Quỹ được xây dựng xoay quanh bốn trụ cột chính gồm chuyển đổi xanh, khử carbon công nghiệp, chuyển đổi số, tăng cường khả năng chống chịu và an ninh kinh tế của châu Âu.

Síp đóng vai trò nổi bật trong chiến lược hàng hải của EU

Trong nhiệm kỳ Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, Síp đã đưa chính sách hàng hải trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu.

Đầu tháng 6, các quốc gia thành viên đã thông qua Chiến lược Công nghiệp Hàng hải EU và Chiến lược Cảng biển EU, chính thức xác định vận tải biển, đóng tàu, cảng biển và các dịch vụ liên quan là một phần của nền tảng công nghiệp chiến lược của châu Âu.

Các chiến lược này hướng tới việc bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng, tăng cường năng lực quốc phòng, giảm phát thải khí nhà kính và duy trì vị thế dẫn đầu của châu Âu trong lĩnh vực vận tải biển toàn cầu.

Thứ trưởng Bộ Hàng hải Síp Marina Hadjimanolis cho biết các kết luận vừa được thông qua thể hiện cam kết xây dựng một ngành hàng hải mạnh mẽ, đổi mới và bền vững, đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, kết nối khu vực và mục tiêu giảm phát thải carbon.

Trong khi đó, Bộ trưởng Giao thông Alexis Vafeades nhấn mạnh các cảng biển châu Âu cần tiếp tục phục vụ hiệu quả người dân, doanh nghiệp và duy trì vai trò trung tâm trong mạng lưới vận tải biển quốc tế.

Không chỉ là quỹ tài trợ

Theo đánh giá của nhiều tổ chức trong ngành, ECF không đơn thuần là một chương trình hỗ trợ tài chính mà còn là “cánh tay tài chính” cho chiến lược công nghiệp mới của EU.

Quỹ được thiết kế để hỗ trợ toàn bộ chuỗi giá trị hàng hải, từ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, mở rộng sản xuất, triển khai công nghiệp cho đến thương mại hóa sản phẩm.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi quá trình chuyển đổi của ngành vận tải biển đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Tuổi thọ khai thác tàu kéo dài hàng chục năm, nhiên liệu mới cần hạ tầng tiếp nhận hoàn toàn khác, còn các cảng biển phải được nâng cấp thành những trung tâm năng lượng hiện đại với hệ thống số hóa đồng bộ.

Doanh nghiệp kỳ vọng nguồn vốn sẽ tạo cú hích mới

Nền tảng Công nghệ Vận tải Đường thủy châu Âu (Waterborne Technology Platform), đại diện cho cộng đồng công nghệ hàng hải của EU, đánh giá ECF sẽ tạo ra sự rõ ràng về định hướng đầu tư trong nhiều năm tới.

Theo tổ chức này, quỹ sẽ đồng tài trợ cho việc hiện đại hóa cảng biển, phát triển đội tàu sạch, thúc đẩy tự động hóa, số hóa và xây dựng các trung tâm năng lượng mới tại các cảng.

Không chỉ đầu tư vào phương tiện, ECF còn dành nguồn lực cho đào tạo nhân lực, phát triển kỹ năng và hỗ trợ vận hành, những yếu tố được xem là điều kiện tiên quyết để quá trình chuyển đổi diễn ra trên quy mô toàn ngành thay vì chỉ dừng ở các dự án thử nghiệm.

Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Âu cũng bày tỏ sự ủng hộ đối với chiến lược này, đồng thời nhấn mạnh cần duy trì đầu tư dài hạn cho toàn bộ chuỗi giá trị vận tải đường thủy, từ nghiên cứu cơ bản đến triển khai thương mại.

Hướng tới hệ sinh thái hàng hải thế hệ mới

Một phần nguồn vốn của ECF dự kiến sẽ được triển khai thông qua các quan hệ đối tác giữa khu vực công và tư nhân nhằm huy động tối đa nguồn lực xã hội.

Theo Tổng thư ký Waterborne Technology Platform, ông Jaap Gebraad, ngành hàng hải có chuỗi giá trị rất phức tạp, kết nối từ các xưởng đóng tàu, nhà sản xuất thiết bị, doanh nghiệp năng lượng, chủ tàu, cảng biển cho tới các viện nghiên cứu và tổ chức phân loại quốc tế.

Vì vậy, việc đạt được các mục tiêu trung hòa carbon, chuyển đổi số và nâng cao khả năng cạnh tranh chỉ có thể thực hiện thông qua những chương trình nghiên cứu và đổi mới quy mô lớn với sự phối hợp chặt chẽ giữa khu vực công và tư nhân.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Waterborne Technology Platform đang xây dựng chín lộ trình công nghệ cho nhiều lĩnh vực như hệ sinh thái cảng biển, vận tải thủy nội địa, vận tải biển ngắn, phà, tàu du lịch, tàu biển, tàu ngoài khơi và kinh tế biển.

Chờ quyết định cuối cùng

Hiện ECF vẫn đang trong quá trình đàm phán giữa Hội đồng Liên minh châu Âu và Nghị viện châu Âu, trong khi ngân sách cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc thông qua Khung tài chính đa niên của EU giai đoạn 2028-2034.

Nếu được phê duyệt, Quỹ Cạnh tranh châu Âu sẽ trở thành một trong những nguồn vốn quan trọng nhất dành cho các doanh nghiệp vận tải biển, cảng biển và công nghệ hàng hải, đồng thời góp phần định hình tương lai của ngành hàng hải châu Âu trong kỷ nguyên xanh và số hóa.

Việc EU ưu tiên đầu tư cho các ngành công nghiệp chiến lược cho thấy hàng hải sẽ tiếp tục là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của châu Âu trong thập kỷ tới. Đối với Síp, đây là nền tảng thuận lợi để củng cố vai trò trung tâm hàng hải quốc tế, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của nền kinh tế đối với các nhà đầu tư và doanh nghiệp toàn cầu.